Shostakovich :Symphony no 11(1905)

Eπειδή η νικηφόρα επανάσταση,δεν είναι κατάσταση μιάς στιγμής,αλλά ιστορική διαδικασία ,ο Σοστακόβιτς συνθέτει την 11η συμφωνία του,το 1957

και είναι αφιερωμένη στην αποτυχημένη ρωσική επανάσταση του 1905. Τα τέσσερα της μέρη πρέπει να παίζονται χωρίς διακοπή. Είναι ένα μνημειώδες, αριστουργηματικό έργο, υπόδειγμα Μεγάλης Τέχνης που είναι όμως γραμμένη με το νου και την καρδιά στο λαό. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο, ο Σοστακόβιτς τη θεωρούσε το πιο συγγενές έργο του στο Μούσσοργκσκυ. Είναι απλή στη γλώσσα της, εξαιρετικά εκφραστική και παραστατική, πλούσια σε δράμα και συναίσθημα, επιδεκτική σε πολλές αναγνώσεις και απαλλαγμένη από εύκολες απαντήσεις, δασκαλίστικες προσεγγίσεις και κομματικά λιβανίσματα.

Με αυτό το έργο του κέρδισε και επέβαλλε ξανά την αναγνώριση του  στη σοβιετική νομενκλατούρα, όπου του έδωσε και το βραβείο Λένιν το 1958, κλείνοντας την περίοδο της απομόνωσης του που είχε ξεκινήσει με τη διαβόητη απόφαση της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ του 1948. Φυσικά δεν χώνεψαν το γεγονός πως μνημόνευσε τη χαμένη επανάσταση του 1905 και όχι την Οκτωβριανή του 1917. Τελικά αφιέρωσε ένα έργο του στην επανάσταση του 1917, την επόμενη συμφωνία, τη 12η, άνισο, βεβιασμένο και ουσιαστικά αδιάφορο έργο, η αξία του οποίου είναι σαφώς χαμηλότερη από κάθε άλλη συμφωνία του.

Η παγωμένη, δυσοίωνη μουσική του πρώτου μέρους (η Πλατεία των Ανακτόρων), της 11ης συμφωνίας του Σοστακόβιτς πλημμυρίζει τον ακροατή με  εικόνες  συνανθρώπων  απελπισμένων, που σέρνουν το βήμα τους, αργά αλλά σταθερά, για να υπερασπιστούν το δίκιο τους, πολυάριθμα κύτταρα ενός κοινωνικού ιστού που από καιρό έχει σαπίσει και κακοφορμίσει, από την αναλγησία και την ανοησία μιας εξουσίας μαθημένης μόνο να ακρωτηριάζει τα μέλη της , από την απληστία της άρχουσας τάξης της, που  έχει η ίδια  μεταβληθεί σε καρκινικά μορφώματα που πολλαπλασιάζονται εις βάρος του ίδιου οργανισμού που τα τρέφει.

Η είσοδος του δεύτερου μέρους (η 9η Ιανουαρίου), φωτίζει  πρόσκαιρα με  την ελπίδα επιτυχίας της μαζικής δράσης,  τη δύναμη του συγκεντρωμένου πλήθους,  προκαλεί ανατριχίλα  στη συνείδηση του δυναμικού βίας που μπορεί να απελευθερωθεί  με μια σπίθα, αλλά εμφανίζεται στην συνέχεια η φρίκη του κύματος  φωτιάς από τις κάνες των όπλων του παρατεταγμένου στρατεύματος, που σκορπίζει το πανικόβλητο πλήθος,το οποίο, προσπαθεί να γλιτώσει  από τις σπάθες των έφιππων κοζάκων.

Η παγωμένη ερημιά της πλατείας επιστρέφει απότομα μετά τη σφαγή, αυτή τη φορά μακάβρια, για να δώσει μετά από λίγο τη θέση της στο τρίτο μέρος (Αιώνια η Μνήμη), ένα μνημόσυνο των εγχόρδων, με το γνώριμο ακόμη και σε ‘μας θέμα του Πέσατε θύματα αδέλφια εσείς… Επαναστατικά τραγούδια, ζωντανό ακόμη τέκνο μιας κοινωνίας που μέχρι πριν μια δεκαετία εξακολουθούσε να προσφέρει τα παιδιά της στον αγώνα και διαφύλαττε τη μνήμη τους και δικαίωνε του σκοπούς τους μέσω αυτών. Τραγούδια που τραγουδούσαν σιγά και μέσα στα σπίτια οι οικογένειες και δεν είχαν ακόμη γίνει μουσειακό είδος ‘επίσημης’ καθεστωτικής μουσικής για τις συγκεντρώσεις του Κόμματος. Εμείς αναγνωρίζουμε – ίσως – μόνο το πέσατε θύματα…. Οι ρώσοι πολύ περισσότερα, ενταγμένα οργανικά στο σώμα όλης της συμφωνίας.

Ένα μνημόσυνο που  βομβαρδίζει με σκέψεις γι’ αυτούς που έφυγαν, αλλά και γι’ αυτούς που θα φύγουν. Για το πολύπλοκο της ιστορικής κίνησης και της δυναμικής των κοινωνικών συγκρούσεων, για τη διαστρωμάτωση εξουσιών και συμφερόντων, για τη μεγάλη κλίμακα των μεγεθών τους, τόσο στο πλήθος όσο και στο χρόνο, σε βαθμό που το άτομο να γίνεται ταυτόχρονα και ιστορικό υποκείμενο, όσο και απαλειπτέα μονάδα. Για το ρίσκο, τις ‘στρεβλώσεις’, τις τερατογεννέσεις και το άσκοπο της ηθικολογικής προσέγγισης της ιστορίας.

Η ιστορία όμως δεν μπορεί να περιμένει και μ’ ένα σκληρό, αποφασιστικό θέμα, η συμφωνία εισέρχεται στο τέταρτο και τελευταίο μέρος (Συναγερμός). Η σύγκρουση επέρχεται και όσο καλύτερα προετοιμασμένος είναι κάποιος, όσο καλύτερα την έχει κατανοήσει και έχει προετοιμάσει τις συμμαχίες του, τόσο καλύτερα γι’ αυτόν.

 

Η συμφωνία σε αυτό ακριβώς το τέταρτο και τελευταίο μέρος, αφήνει χώρο στην ελπίδα, προσθέτει μέτρα στην επίπονη ανάβαση, αλλά δεν κλείνει τη διαδικασία, δεν προσφέρει τεχνητούς παραδείσους. Η σύγκρουση διακόπτεται προσωρινά, για να κάνει την εμφάνιση του ξανά το παγωμένο θέμα της πλατείας και να ηχήσει σαν απειλητική υπενθύμιση το θέμα της σφαγής της 9ης Ιανουαρίου από το αγγλικό κόρνο, ως δυσοίωνο κρώξιμο κακότυχου πουλιού. Η συμφωνία τελειώνει μέσα σε έναν άγριο τυφώνα, που ξεκινά από τα τύμπανα και ένα αφηνιασμένο παραλήρημα αγωνίας των ξύλινων πνευστών, υπό τη βαριά σκιά των χάλκινων που επαναλαμβάνουν δυνατά αυτή τη φορά το θέμα της σφαγής της και συμπλέκονται μαζί με όλο το σώμα της ορχήστρας και τις καμπάνες σε ένα αμφίσημο, παροξυσμικό κρεσέντο.

Μνημειώδες έργο προσφορά στην αγωνία της ανθρωπότητας ..

Από τις διαθέσιμες ερμηνείες, ως απόλυτο σημείο αναφοράς και must παραμένει η μονοφωνική ηχογράφηση του Μραβίνσκυ με τη Φιλαρμονική του Λένινγκραντ από τις 2 Νοεμβρίου του 1959.

Μιάς και δεν βρίσκεται εύκολα στο διαδίκτυο,εδώ ας την ακούσουμε ,με τον επίσης μεγάλο Kirill Kondrashine και την συμφωνική της Μόσχας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s