Λυκιαρδόπουλος: To ‘Εκείθεν’ των επαναστατικών ιδεολογιών γεννιέται μέσ’από τα σπλάγχνα του ‘Εντεύθεν΄

15181402_1549722991721204_2317363366164464542_n

Kαι μιάς και αυτές τις μέρες απασχόλησαν την επικαιρότητα συγκεκριμενα θεματα (Κάστρο-επανάσταση-κρατικοποιηση της επανάστασης κ.λ.π-και αναφέρομαι σε καλοπροαίρετους συνομιλητες και οχι σε νουμερα που ταυτίζουν ΕΑΜ με ταγματασφαλίτες- ,και κάποιες πρόσφατες επιλογές,που ξάφνιασαν ή και πάγωσαν κάποιους),κάπου εκεί στο μακρινό 1977 στο περιοδικό ‘Σημειώσεις’ διεξήχθη ο περίφημος διάλογος Παναγιώτη Κονδυλη και Γερασιμου Λυκιαρδόπουλου ,που είχε ξεκινήσει απο μιά εξαιρετικη αποδομηση του Fromm από τον αείμνηστο Μάριο Μαρκίδη(τεύχος 12).Μετά παρενέβη ο Κονδύλης,απάντησε ο Λυκιαρδόπουλος ,συνέχισε τον διάλογο ο Κονδύλης,απάντησε πάλι ο Λυκιαρδόπουλος,για να ΄κλεισει’ τον οξύ,αλλά εξαιρετικό διάλογο,ο Στέφανος Ροζάνης..(τεύχος 19)..

Απ’όλη αυτή την κλασσικη πια συζήτηση ,αν κάτι με εκφράζει περισσότερο ειναι ένα απόσπασμα του Λυκιαρδόπουλου από την πρώτη του απάντηση στον Κονδύλη που επιγράφεται ‘Παλιά και Νεα θεότητα :Σημειώσεις εξ’αφορμής'(Οποιος δεν εχει τα τεύχη του περιοδικού όλος ο διάλογος κυκλοφορεί ξεχωριστά και από τις εκδόσεις Ερασμος -Οι Ιδέες 33- με τίτλο ‘Παλιά και Νεα Θεότητα’)..

Το απόσπασμα του Λυκιαρδόπουλου είναι αυτό :

‘H Eξουσια μπορεί να οικοδομεί συνεχώς την πραγματικότητα της αδιαφορώντας τόσο γι αυτους που προσποιούνται τους δραπέτες της,ζωγραφίζοντας στα τείχη της ΄φτερούγες ελευθερίας’,όσο και γιά τους άλλους ,που γκρεμίζονται από τα τείχη της στην ελευθερία του μηδενός.Ετσι και αλλοιώς ούτε για τους μεν,ούτε για τους δε έχει σημασια αν υπάρχει παράδεισος ή αν η αταξική κοινωνια είναι άπιαστο όραμα. Continue reading «Λυκιαρδόπουλος: To ‘Εκείθεν’ των επαναστατικών ιδεολογιών γεννιέται μέσ’από τα σπλάγχνα του ‘Εντεύθεν΄»

Advertisements

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος: Το Πολυτεχνείο πέθανε-Ζήτω το Πολυτεχνείο!

15032310_1535627829797387_7581500557021014592_n

Αν έχει αξία αυτό το απόσπασμα από το κείμενο του Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου,είναι γιατί προέρχεται από το ‘απόμακρο ‘ 1974 και το εξαίρετο περιοδικό ‘Σημειώσεις’-(τεύχος 4-26-11-1974)…Επειδή κάποιοι ελάχιστοι μπορούν πάντα να ‘βλέπουν’ μακριά’
……………………………………………………………………………………..

‘Μα οι νεκροί δεν αγωνίστηκαν γι αυτά….Δεν ήθελαν να γίνουν ‘εθνικοί ήρωες’.Δεν ανήκουν στο έθνος.Στο έθνος ανήκουν οι παπάδες και τα λάβαρα και τα στεφάνια των επισήμων.Στο έθνος ανήκουν οι δολοφόνοι των παιδιών.Τα παιδιά δεν ανήκουν πουθενά..Το νόημα της εξέγερσής τους δεν χωράει στα εθνικά αστικοδημοκρατικά πλαίσια που θέλουν να το στριμώξουν..Ο αγώνας του Νοέμβρη δεν ήταν αγώνας ‘εθνικός’,δεν ήταν καν αγώνας ‘πολιτικός’-ήταν η επανάσταση.
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στο ‘έθνος’.Αυτή την αλήθεια εξέφραζε ένα σημείωμα αφιερωμένο στους νεκρούς :’ o ελληνικός λαός ήταν ανάξιος της θυσίας σας΄’
Το Πολυτεχνείο ανήκει στους νεκρούς-μόνο σ’αυτούς.

Σήμερα πίσω από τα πανηγύρια και τα μνημόσυνα,πίσω από την νερουλή συνθηματολογία των πολιτικών κομμάτων,διακρίνεται η αιώνια επιθυμία των νοικoκυραίων.Το ‘Ποτέ πιά άλλο Πολυτεχνείο’ δεν σημαίνει ‘Ποτέ πιά άλλος φασισμός’ αλλά :’O αγών εστέφθη από επιτυχία ‘ ή ‘καθίστε τώρα φρόνιμα’.
Μα πάνω από τις νουθεσίες ή τις διαταγές εθναρχών,μεσιών και τραμπούκων ακούγονται κάποιες άλλες φωνές στο πεζοδρόμιο :’Eνα,δύο,τρία,πολλά Πολυτεχνεία’
Η σπουδαστική εξέγερση κηδεύτηκε προχθές.
Πέρασε ήδη στις εθνικές επετείους-κρατικοποιήθηκε.
Οι νεκροί του Πολυτεχνείου χάθηκαν μέσα στην εικόνα του αγνώστου στρατιώτου.

Το Πολυτεχνείο πέθανε-Ζήτω το Πολυτεχνείο.

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος.

Υ.Γ.

Και σε μιά άλλη του σημείωση αναφέρει το συγκλονιστικό : ‘Οταν τίθεται το δίλημμα ‘Δημοκρατία ή Τανκς,ήδη κυβερνούν τα Τανκς’

Για τον Γιο του Σαούλ, του Λάζλο Νέμες

160229145751-oscars-foreign-language-curry-pkg-00022308-exlarge-169

Αουσβιτς-Μπιρκενάου. Ο Σαούλ είναι Εβραίος. Ο Σαούλ είναι κρατούμενος, που ανήκει στην ομάδα Sonderkommando, δηλαδή σε εκείνους του ‘επίλεκτους’ Εβραίους, που ζουν σε θεωρητικά, καλύτερες συνθήκες, από τους λοιπούς κρατούμενους ,μιας και αναλαμβάνουν να υποδέχονται τους νέους κρατούμενους και να τους καθησυχάζουν, δείχνοντάς τους, που θα πάνε για ντους γυμνοί, υποσχόμενοι πως μετά τους περιμένει μια ζεστή σούπα.

Είναι εκείνοι δηλαδή ,που ασφαλίζουν τις βαριές πόρτες των θαλάμων αερίων, που στοιβάζουν, στην συνέχεια τα πτώματα, τα καίνε, και πετούν τις στάχτες στο ποτάμι, που συγκεντρώνουν τα λάφυρα, από τα κενά σωμάτων ρούχα, που βουρτσίζουν τους θαλάμους αερίων για να μην μείνει καν ίχνος ύπαρξης και να συνεχιστεί ο στακάτος ρυθμός εξόντωσης.

Ο Σαούλ και οι ‘σύντροφοί’ του, σημαδεμένοι με ένα κόκκινο Χ στην πλάτη της στολής τους (μιας και αυτοί πρέπει να είναι αναγνωρίσιμοι από τους Ναζί ‘ιδιοκτήτες’ του στρατοπέδου ως επίσης κατώτερα όντα) είναι τα ανθρώπινα εκείνα ράκη,που για να ζήσουν μερικούς μήνες παραπάνω (αφού θα εξοντωθούν και αυτοί κάποια στιγμή), γίνονται θύτες, αλλά και ταυτόχρονα θύματα της κτηνώδους ‘τελικής λύσης’, καθώς η ανατριχιαστικήΝαζιστική πρακτική, δεν επιθυμεί απλά να εξοντώσει τον ‘άλλο’, αλλά να τον μετατρέψει σε συνένοχο, σε δολοφόνο της ίδιας του της σάρκας..Είναι ο υπόδουλος ‘άλλος’, που εξοντώνει τον ‘δικό’ του, τον ομόθρησκό του, τον ομοϊδεάτη του, για να γίνει μέτοχος και κοινωνός,της συντριβής του ανθρώπινου είδους ..Η ναζιστική αυτή σύλληψη,σε συνδυασμό με την θεριστική μηχανή της  διαφορετικότητας, είναι τρομακτικά  μοναδική σε ακρίβεια και ‘τάξη’ στην Ιστορία. Continue reading «Για τον Γιο του Σαούλ, του Λάζλο Νέμες»

Το Όχι του Ελληνικού Λαού και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος

Ανεξάρτητα από τα εορταστικά ταρατατζούμ ,υπάρχει και η Ιστορία….που δεν μπορεί να διαβάζεται α λα καρτ και αποσπασματικά,στα 2016 από όσους την έχουν μετατρέψει σε κλασσικά εικονογραφημένα..είτε προβάλλοντας μόνο ‘ηρωϊσμούς’,είτε μηδενίζοντάς την.
Ο Ναζισμός,είχε ήδη επικρατήσει και ανέπτυσσε την επιθετικότητά του,μαζι με τους Ιταλούς συμμάχους του ,με τον στόχο της επέκτασης του ‘Ζωτικού Χώρου’..
Σε αυτά τα πλαίσια έγινε και η επίθεση των φασιστών του Μουσσολίνι στην Ελλάδα ,που επίσης ειχε ένα φιλογερμανικό -φασιστικό καθεστώς ..
Η επιθεση των Ιταλών,οδήγησε τον Μεταξά στο να βρεθεί σε μια πολύ δύσκολη θεση και να αναγκαστεί τελικα να επιλέξει τον πόλεμο.
Ομως οι επιτελείς του και ο ίδιος ,σύμφωνα και με τις μαρτυρίες του Σεφέρη,,απαγόρευσαν οιαδήποτε αναφορά στα περί αντιφασιστικού πολέμου και επέβαλαν λογοκρισία ,επιτρέποντας μονο αναφορές στις ‘εχθρικες δυνάμεις’..
Επίσης το καθεστώς δεν ήθελε αναφορές σε οτιδήποτε ειχε να κάνει με το Ναζιστικο Γερμανικό καθεστώς….Το Υπουργείο Εξωτερικών (‘Οι Τετρομαγμένοι’ κατά Σεφέρη)γεμάτο φιλοναζί,ήταν και επιφυλακτικό και έλπιζε σε μερικες τουφεκιές στο Ιταλικο μέτωπο..
Ο λαϊκος παράγοντας πάντως αντέδρασε διαφορετικα…..Εξυπακούεται βεβαια ,πως εμείς μαθαίνουμε μόνο για τον ενθουσιασμό,με τον οποιο αντέδρασε ο κόσμος στο ‘οχι’,αλλά στην συνέχεια στην επίσημη Ιστορία,ελάχιστα διδάσκονται γιά το τι αντιμετώπισαν στον πραγματικό πόλεμο με του Ιταλούς..
Στο ‘Πλατύ Ποτάμι’ του Γιάννη Μπεράτη,μετέπειτα μαχητή του ΕΔΕΣ,ισως μπορούμε να διαβάσουμε ,μιά χαμηλόφωνη,έντιμη μαρτυρία,γιά το τι αντιμετώπισαν οι φαντάροι στο Αλβανικο μέτωπο ,αλλά και στην παράδοση στους Γερμανούς…
Στον πόλεμο δεν υπάρχουν ‘επη’,αλλά πάμπολλες ανθρώπινες ιστορίες,που περιλαμβάνουν τα πάντα..Ανθρωπιά,απανθρωπιά,επιβίωση,θάνατο,πολυ αίμα και απώλειες ,ακόμα και ‘ηρωϊσμό’ ………
Ο τόπος μετά πέρασε κατοχή,εμφύλιο,επιβολή της ιδεολογιας της εθνικοφροσύνης,μετανάστευση,Χούντα,Μεταπολίτευση..
Οι κομμουνιστές πολύ σωστά συμμετείχαν στον αντιφασιστικό πόλεμο ,παρά το ότι αντιμετωπίστηκαν τουλάχιστον με καχυποψία απο το καθεστώς Μεταξά…
Η απόφαση του Νικου Ζαχαριάδη,που εκφράστηκε στο πρώτο του γράμμα,ήταν απολύτως ορθή.
Επειδή πάντως συχνά αναφέρεται και ορθά πως εδώ ‘γιορτάζουμε’ την έναρξη του πολέμου και όχι την απελευθέρωση,οπως άλλοι λαοί,αξίζει να σημειωθεί,πως η Ιστορία,ελάχιστα έχει ασχοληθεί,με το πολύ σκοτεινο κομμάτι των ετών 1945-1949,στην Ευρώπη,όπου γενικώς επικρατεί η αντίληψη πως με το τέλος του Β.Π.Π. οι λαοί απλά από την επόμενη μέρα έζησαν ευτυχισμένοι,ειναι λιγο γνωστά ,οσα έγιναν εκείνα τα χρόνια,οπου επικράτησε το χάος,οι εκδιώξεις πληθυσμών,η συνεχιση διωγμών των Εβραίων,(οχι πια απο τους Ναζί,αλλά και απο εθνικιστές Πολωνους και Ουκρανους)οι εθνικιστικες διαμάχες ,η τεράστια δυσκολια να επιστρέψουν οι κρατούμενοι στα στρατόπεδα στις πατρίδες τους και αλλα πολλά..Μια εποχή πολύ σκοτεινή,που την περιγράφει με ιδιαίτερη ευστοχια ο Keith Lowe στο βιβλιο του ‘Ολεθρος’
‘’ Το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία της Ευρώπης. Έχει ταυτιστεί με εικόνες χαρούμενου πλήθους να χορεύει στους δρόμους, να πίνει, να ερωτεύεται. Αυτές οι εικόνες θριάμβου και γιορτής είναι τόσο έντονες στη συλλογική μνήμη, ώστε έχουν σχεδόν λησμονηθεί οι εμφύλιοι πόλεμοι και το χάος που είχε επικρατήσει.Στην πραγματικότητα, αμέσως μετά το τέλος του πολέμου, η Ευρώπη γνώρισε ακόμα ένα τρομερό αιματοκύλισμα,σε πεδία μαχών, ισοπεδωμένες πολιτείες, κατεστραμμένη ύπαιθρο. Οργανισμοί και θεσμοί που θεωρούνταν δεδομένοι είτε είχαν παραιτηθεί είτε δεν υπήρχαν καν. ‘’
Αλλά γιά τα ‘δικά ‘ μας ισως ένας από τους πιό αρμόδιους να μιλήσουν ήταν ο Αγγελος Ελεφάντης στην ‘Επαγγελία της Αδύνατης Επανάστασης’…

Continue reading «Το Όχι του Ελληνικού Λαού και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος»

Άγγελος Ελεφάντης : Η Ιστορική σημασία των κινημάτων αντίστασης στην Ευρώπη το Β΄Π.Π.

 

14657523_1512337945459709_8382973047779013239_nKαι μιάς και σήμερα είχαμε την υποβάθμιση της αντίστασης ,από ορισμένους ,ας δούμε και την εκδοχή του τοσο σημαντικού Αγγελου Ελεφάντη,σχετικα με τον Β.Π.Π.

Αυτό μάλιστα που έχει ενδιαφέρον στο εξαιρετικό αυτο κείμενο του Ελεφάντη που γράφτηκε το 2001,ειναι η αναλυτική του περιγραφή στο πως σταδιακά επισυμβαίνει η αφύπνιση της αντιστασιακής συνείδησης των ευρωπαϊκων λαών,που αρχικά θετουν το ζήτημα της απελευθέρωσης απο τον Ναζισμό,αλλά στην συνέχεια ,μερίδες τους θέτουν και ζητήματα κοινωνικής απελευθέρωσης..

Επίσης,προς το τέλος του άρθρου του ο Ελεφάντης αναφέρεται σε μιά ‘άλλου τύπου Ευρωπαϊκη Ενωση’ ,που ουδεμια σχεση έχει ή είχε με την σημερινή ή εκείνη της δεκαετιας του 90,αλλά σε εκείνη που δημιουργήθηκε μεσα από την σύγκλιση διαφόρων ρευμάτων στον αντιφασιστικό αγώνα του Β.Π.Π και ειναι σαφές πως θεωρεί πως τέτοιου τύπου Ε.Ε. δεν υπάρχει..
Επίσης κάνει πλήρη διάκριση μεταξύ του .Α.Π.Π και του Β.Π.Π.

Θυμίζουμε πως ο Ελεφάντης ειχε ταχθεί κατά της συνθήκης του Μααστριχτ επισης.

Του Άγγελου Ελεφάντη

 

Στις 18 Ιουνίου 1940, μετά την κατοχή της Γαλλίας από τον γερμανικό στρατό, τη συνθηκολόγησή της και την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από την κυβέρνηση Βισύ του στρατάρχη Πεταίν, ο στρατηγός Ντε Γκωλ, από τον ραδιοφωνικό σταθμό του BBC του Λονδίνου όπου είχε καταφύγει, απηύθυνε στους Γάλλους ένα σύντομο αλλά και πολυσήμαντο διάγγελμα: οι ελεύθεροι Γάλλοι, εκείνοι των αποικιών κι όσοι κατέφυγαν στην Αγγλία, δεν αναγνώριζαν τη συνθηκολόγηση και συνέχιζαν τον πόλεμο κατά των Γερμανών στο όνομα της Γαλλίας. Εν κατακλείδι ο στρατηγός Ντε Γκωλ καλούσε τους Γάλλους σε αντίσταση (resistance) στον κατακτητή και το εγχώριο όργανό του, την πεταινική κυβέρνηση Βισύ.

 

Το ιστορικό αυτό διάγγελμα, εκτός από τις σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές συνέπειες που είχε για τη Γαλλία, αφού αποτέλεσε την ιδρυτική πράξη της αντίστασης κατά των Γερμανών που οργανώθηκε προοδευτικά μέσα στη χώρα, δημιούργησε έναν νέο πολιτικό και ιδεολογικό όρο του οποίου η εμβέλεια διαπέρασε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, επιβίωσε πολύ μετά το τέλος του πολέμου και των αναγκών που τον γέννησαν: τον όρο αντίσταση.

Κατά το διάγγελμα Ντε Γκωλ, αντίσταση ήταν αφενός η μη αναγνώριση της νομιμότητας της κυβέρνησης και των πράξεων των συνθηκολόγων και ως εκ τούτου παρείχε το δικαίωμα ή και την υποχρέωση στους πολίτες να παλέψουν με όλα τα μέσα, άρα και με την ένοπλη πάλη, κατά των κατακτητών και των επιχώριων ανδρεικέλων τους, συνεισφέροντας έτσι στον συνολικό αγώνα. Οι Γάλλοι συνθηκολόγοι –και μάλιστα ο ένδοξος στρατάρχης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου Πεταίν– εξομοιώνονταν πολιτικά, ιδεολογικά, ηθικά και εθνικά με τον κατακτητή.

Ο όρος «αντίσταση» συμπύκνωνε την πρακτική βούληση να συνεχισθεί ο αγώνας κατά του ναζισμού μέσα στις συνθήκες πλέον της Κατοχής. Αυτή η διακηρυγμένη βούληση αντάμωνε ιδεολογικά με τις νωπές, σχετικά, παραδόσεις του αντιφασισμού του μεσοπολέμου αλλά και με το παλαιότερο, από τον καιρό της Γαλλικής Επανάστασης, επαναστατικό εθνικολαϊκό πνεύμα: «οι πολίτες έχουν υποχρέωση να εξεγείρονται εναντίον της τυραννίας», θέσπιζε ένα άρθρο της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789. Ποια άλλη τυραννία θα μπορούσε να είναι πιο απόλυτη κι απάνθρωπη από τη ναζιστική;

Από την άλλη μεριά ο όρος «αντίσταση» στο πρακτικό επίπεδο κάλυψε μια ανέκδοτη μορφή πάλης κατά του ναζισμού στο εσωτερικό όλων των κατεχόμενων χωρών. Βέβαια οι ευρωπαϊκοί λαοί δεν αντιστάθηκαν, όσο ο καθένας αντιστάθηκε, επειδή τους παρακίνησε το διάγγελμα του Ντε Γκωλ. Ο κάθε λαός είχε τους δικούς του λόγους να αντισταθεί, ενώ η αντίσταση σε κάθε χώρα ακολούθησε τις δικές της διαδρομές κι ανέδειξε τις προσίδιες οργανωτικές, πολιτικές και επιχειρησιακές μορφές. Αλλά και από χώρα σε χώρα, στη διάρκεια του πολέμου, το φαινόμενο που μετά τον πόλεμο ονομάστηκε «αντίσταση» είχε τα δικά του ονόματα.

Στην Ελλάδα για παράδειγμα ο όρος «αντίσταση» στη διάρκεια της αντίστασης (1941-1944) είναι άγνωστος. Κανείς δεν τον είχε χρησιμοποιήσει τότε. Η πάλη, ένοπλη ή πολιτική, ονομάζεται αγώνας, εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας, αντάρτικο, οι μαχητές ονομάζονται αντάρτες (της Δεξιάς και της Αριστεράς), Εαμίτες, Ελασίτες, Εδεσίτες κ.λπ., ένοπλοι και μη ένοπλοι, της υπαίθρου και των πόλεων, είναι αγωνιστές κι όλοι μαζί συναγωνιστές. Στην Ελλάδα ο όρος αντίσταση αρχίζει να χρησιμοποιείται μετά τα Δεκεμβριανά, οπότε οι πρώην αντάρτες και αγωνιστές γίνονται αντιστασιακοί, όπως σ΄ ολόκληρη την Ευρώπη. Γρήγορα μάλιστα αποκτά και τον επιθετικό προσδιορισμό «εθνική», σε μια προσπάθεια της Αριστεράς να δείξει και να πείσει ότι εκείνα τα ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ-ΚΚΕ του αγώνα επί Κατοχής δεν ήταν ξενόδουλα και εαμοβουλγαρικά αλλά κατ΄ εξοχήν εθνικο-πατριωτικά που αγκάλιαζαν ολόκληρο το λαό. Πάντως μετά τη στρατιωτική δικτατορία, όταν θα ξεθυμάνει η λαίλαπα των διώξεων κατά της Αριστεράς, το ΠΑΣΟΚ, το 1981, θα αναγνωρίσει την αντίσταση ως εθνική. Μετά ταύτα πολλές πλατείες και δρόμοι θα μετονομαστούν σε «Εθνικής Αντιστάσεως», θα αναγερθούν μνημεία, παλαιοί αγωνιστές θα συνταξιοδοτηθούν ως αντιστασιακοί, οι οργανώσεις τους θα πάρουν κι αυτές αντιστασιακό όνομα, άπειρα βιβλία και ποικίλα δημοσιεύματα θα γραφτούν για την εθνική αντίσταση. Η εθνική αντίσταση, επιτέλους, νομιμοποιείται.

Το ίδιο συνέβη μεταπολεμικά σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, αν και εκεί, στη Δύση και την Ανατολή, δεν χρειάστηκε να περάσουν τριάντα πέτρινα χρόνια. Εκεί η τιμή στην αντίσταση και τους αντιστασιακούς ήρθε μαζί με τη συντριβή του άξονα και την απελευθέρωση. Στην Ανατολική Ευρώπη μάλιστα η αντίσταση και οι αντιστασιακοί, έστω ελέω Κόκκινου Στρατού, γίνονται εξουσία. Η αντίσταση, η resistance, καθιερώνεται παντού ως όρος γενολογικός, παραπέμπει στο ίδιο φαινόμενο που αποτέλεσε μια σημαντική παράμετρο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στην Ευρώπη βέβαια.

Αλλά σε τι ακριβώς παραπέμπει η αντίσταση, ποιο είναι το ουσιώδες γνώρισμα που τη διακρίνει από τις γιγαντιαίες πολεμικές και άλλες αναμετρήσεις των εκατέρωθεν κυβερνητικών στρατών στον Β Παγκόσμιο πόλεμο, και που κυρίως αυτές έκριναν την έκβασή του;

Η αντίσταση ήταν ένα ολοπαγές γεγονός που ξεπήδησε σε όλες τις ευρωπαϊκές κατεχόμενες χώρες: στην Πολωνία, τη Νορβηγία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία (μετά τη συνθηκολόγηση του Μπαντόλιο τον Σεπτέμβριο του 1943), τη Γιουγκοσλαβία, την Τσεχοσλοβακία, την Ολλανδία, τη Βουλγαρία, την Ελλάδα, την Αλβανία, στα κατεχόμενα της Σοβιετικής Ένωσης• ακόμη και στην ίδια την Γερμανία έχουμε κάποιες αντιστασιακές εκδηλώσεις. Αλλού οργανώνονται ολόκληροι αντιστασιακοί στρατοί –Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία, Γαλλία, Ιταλία, ΕΣΣΔ–, αλλού η αντίσταση επιστρατεύει δυναμικές μειοψηφίας σε κατασκοπευτικά δίκτυα, σε δίκτυα σαμποτέρ και συλλογής πληροφοριών στα μετόπισθεν του εχθρού, αλλού επιστρατεύει δυνάμεις και τις κρατά σε αναμονή να δράσουν την κατάλληλη ώρα (ημέρα J) μαζί με τους επίσημους συμμαχικούς στρατούς. Σε κάθε περίπτωση διεξάγει έναν σκληρό και αποτελεσματικό εν πολλοίς ιδεολογικό αγώνα κατά του ναζισμού ώστε οι ευρωπαϊκοί λαοί να μην αποδεχθούν τη ναζιστική κυριαρχία, να μην προσχωρήσουν στην προοπτική της ναζιστικής Νέας Τάξης. Και δεν ήταν κάτι το αυτονόητο αυτό. Οι επιβλητικές επιτυχίες του γερμανικού στρατού στην πρώτη φάση του πολέμου ήταν τέτοιας έκτασης που μπορούσαν να κάμψουν τις αντιστάσεις και να δημιουργήσουν ισχυρά λαϊκά ρεύματα προσχώρησης.

Άλλωστε, χάρις και στις κυβερνήσεις των Κουίσλιγκς και σε ισχυρές γερμανόφιλες και φιλοφασιστικές τάσεις που προϋπήρχαν του πολέμου δεν ήταν λίγες εκείνες οι δυνάμεις που συστρατεύτηκαν με τον ναζισμό και ευχήθηκαν τη νίκη του. Και δεν αναφέρομαι, βέβαια, σε όσους η βία τους έκανε αρωγούς της Γερμανίας, όπως για παράδειγμα οι εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίοι που μεταφέρθηκαν στη Γερμανία για να δουλέψουν στα εργοστάσιά της και μάλιστα στην πολεμική βιομηχανία. Πάντως η αντίσταση, είτε υπόγεια και συνωμοτική είτε έκδηλη και στρατιωτική, είτε οργανωμένη σε δίκτυα και ομάδες είτε σε ολόκληρους στρατούς που καταφέρνουν να δημιουργήσουν ελεύθερες υπό τον έλεγχό τους περιοχές και να αποσπάσουν από τα κύρια μέτωπα των πολεμικών συγκρούσεων σημαντικές γερμανικές δυνάμεις, σε κάθε περίπτωση και σε όλες τις μορφές που προσλαμβάνει πρόκειται για μια, ολιγάριθμη αρχικά, μαζική στη συνέχεια (μετά το καλοκαίρι του ’43) επιστράτευση μαζών, εθελοντική και ανεξάρτητη από τις κυβερνήσεις και τους κρατικούς μηχανισμούς.

Σε κάθε περίπτωση οργανώνεται κόντρα και ενάντια στις κυβερνήσεις των Κουίσλιγκς. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει για πρώτη φορά, σε τέτοια έκταση και με τέτοια καθολικότητα, στην ευρωπαϊκή ιστορία. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, για παράδειγμα, δεν γνωρίζει αυτή την ορμητική και αυτόνομη, έξω από το κράτος, είσοδο των μαζών στο προσκήνιο. Ενώ οι κυβερνήσεις, οι κρατικοί μηχανισμοί και οι κρατικοί στρατοί –εκτός από την Αγγλία και τη Σοβιετική Ένωση– ο ένας μετά τον άλλον συντρίβονται από τη στρατιωτική ισχύ της Γερμανίας, σε όλη την Ευρώπη αναπτύσσεται ένα ιδιόμορφο αντιστασιακό κίνημα, που κατά κάποιο τρόπο παίρνει τη θέση του κράτους. Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος από το 1940 και μετά εξελίσσεται σε ένα «λιώσιμο» των κρατών (ακόμη και η Αγγλία και η ΕΣΣΔ υφίστανται σκληρά πλήγματα, αν και τα άντεξαν) και τελειώνει μέσα από την ανάδειξη νέων πολιτικών πρωταγωνιστών που δημιούργησε η αντίσταση. Θα έλεγε κανείς ότι εδώ οι λαοί έσωσαν τα κράτη και τα έθνη. (Το είχε πει άλλωστε ο Σαρτρ). Κι αυτή, νομίζω, είναι η μεγάλη ιδιομορφία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι καταστάσεις που οδήγησαν σ΄ αυτή τη λαϊκή αφύπνιση μέσα στους φανερούς ή υπόγειους αντιστασιακούς μηχανισμούς έχουν συχνά επισημανθεί, αν και γενικά τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Σοβιετικοί είχαν αποδώσει στην αντίσταση ένα ρόλο αντιπερισπασμού, ένα ρόλο επικουρικό σε σχέση με την κύρια σύγκρουση στα μεγάλα θέατρα του πολέμου.

Ωστόσο, ανεξάρτητα από την εμβέλεια και τη σπουδαιότητα του στρατιωτικού σκέλους της αντίστασης, είναι αναμφισβήτητο ότι η αντίσταση στέρησε στον Άξονα την κοινωνική επέκταση της ενδοχώρας του και τον υποχρέωσε να πολεμά μόνος -και μετά το 43 μόνη της η Γερμανία- εναντίον ολόκληρης της Ευρώπης και όλων των ευρωπαϊκών λαών. Το αντιστασιακό πνεύμα δεν ήταν μυστηριακό, μια λαβωμένη εθνική ψυχή που αφυπνίστηκε αιφνιδίως. Το έφεραν στο προσκήνιο μια σειρά παραγόντων που δημιούργησε ο ίδιος πόλεμος, το είδος του πολέμου που διεξαγόταν, το είδος του αντιπάλου και οι μέθοδοί του. Απλώς θα τους κατονομάσω εδώ:

Η συντριβή των τακτικών στρατών και η πλήρης χρεοκοπία των κυβερνητικών μηχανισμών εμπρός στην επέλαση της Βέρμαχτ δημιούργησαν παντού ένα πολιτικό και διοικητικό κενό που δεν κατάφεραν να αναπληρώσουν οι εγκάθετες, και ως εκ τούτου αφερέγγυες, κυβερνήσεις. Το κενό αυτό εκμεταλλεύτηκαν και μέσα σ΄ αυτό πολλαπλασιάστηκαν οι αντιστασιακές δυνάμεις, που ανέλαβαν να εκπροσωπούν και να υπερασπίζονται το έθνος. Ούτε οι εξόριστες κυβερνήσεις, χωρίς λαό αυτές και μισθοδοτροφοδοτούμενες από τους Εγγλέζους, ήταν σε θέση να καλύψουν το κενό που δημιούργησε, ακριβώς, η υπερορία τους.

Ο δεύτερος αποφασιστικός παράγοντας ήταν το είδος του πολέμου που εγκαινίασαν οι Γερμανοί. Ο πόλεμος ήταν ολοκληρωτικός, ένας πόλεμος που καταργούσε τις διαχωριστικές γραμμές πολεμιστών και άμαχου πληθυσμού. Το γεγονός αυτό, μαζί με τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των πληθυσμών που επέβαλαν η Κατοχή και οι παντοειδείς διώξεις, εξέθρεψαν αισθήματα μίσους, οργής αλλά και στοιχειώδεις πρακτικές αυτοσυντήρησης που αναπτύσσονταν στο κενό που άφηναν τα διαλυμένα και εξαρθρωμένα κρατικά δίκτυα και τα παραδοσιακά εμπορικά δίκτυα συναλλαγών και επικοινωνιών. Εδώ η πρακτική αυτή εισάγει στη συνωμοτικότητα, στην «παρανομία», για ν΄ αποφύγει, ακριβώς, τον έλεγχο των δυνάμεων Κατοχής. Αυτές ακριβώς οι πρακτικές συνιστούν μια μύηση στην παράνομη αντιστασιακή πρακτική, μια πρώτη εκκίνηση προς τη μαζική, πολιτική οργάνωση που θα ΄ρθει με τον καιρό.

Από κει και πέρα, επειδή ο πόλεμος μαίνεται, επειδή παντού η πολιτική διεξάγεται με πόλεμο ζωής και θανάτου, γρήγορα η αντιστασιακή πρακτική, αυτή η αρχική απείθεια έστω, προσλαμβάνει ένοπλες μορφές. Ο ένοπλος αγώνας είναι η κορύφωση του αντιστασιακού πνεύματος, είναι αυτός που απαιτεί και δημιουργεί ταυτόχρονα τη μεγάλη αλληλεγγύη, τη συστράτευση των πολεμιστών και των αμάχων. Και πάντα μέσα στην ίδια χοάνη του αντιφασιστικού αγώνα.

Οι οργανωτικές μορφές που προσέλαβε η αντίσταση από χώρα σε χώρα είναι ποικίλες. Να επισημάνουμε την επιτυχή, σε μερικές περιπτώσεις, διαμόρφωση μετωπικών οχημάτων, όπως π.χ. το ΕΑΜ στην Ελλάδα, που, κατά τις επεξεργασίες του 7ου συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς, προσπάθησαν να συνασπίσουν όλες τις αντιφασιστικές δυνάμεις.

Ο αντιφασισμός είναι η ιδεολογία της αντίστασης, είναι ο κοινός ιδεολογικός συνεκτικός της ιστός. Ο φασισμός ωστόσο, τόσο στην ιταλική όσο και στη γερμανική του εκδοχή, δεν είναι μόνο μια ξένη δύναμη κατοχής. Είναι μια ιδεολογία, ένα κοινωνικοπολιτικό καθεστώς, μια Νέα Τάξη πραγμάτων που επιδιώκει να επιβάλει τις αρχές του παντού: την κατάργηση των αντιπροσωπευτικών δημοκρατικών σωμάτων, τη διάλυση των κομμάτων-συνδικάτων, την καθιέρωση της «αρχής του αρχηγού», τη στρατιωτικοποίηση της εργασίας και του κράτους, τη ρατσιστική εκκαθάριση των κοινωνιών από τα μη άρια στοιχεία, ακραίες εκμεταλλευτικές σχέσεις, τον επιθετικό εθνικισμό, την κρατολατρεία, την ιδεολογική χειραγώγηση των μαζών, τον ακραίο αντικομμουνισμό αλλά και τον αντιδημοκρατισμό με βάση, συχνά, αντιπλουτοκρατικά συνθήματα.

Η πάλη, επομένως, της αντίστασης κατά του φασισμού κι όχι μόνο ως εθνικοαπελευθερωτική πάλη σημαδεύει ευθύς εξ αρχής τα αντιστασιακά κινήματα με μια αριστερή προοπτική. Το «θάνατος στο φασισμό, λευτεριά στο λαό» ή «χτυπάτε τους φασίστες, ξένους και ντόπιους φασίστες» γίνονται τα κεντρικά συνθήματα της αντίστασης που προσημαίνουν την αριστερή-σοσιαλιστική, ακόμη και κομμουνιστική προοπτική. Στο σημείο αυτό η δράση των κομμουνιστών, ιδίως μετά την εισβολή των Γερμανών στην ΕΣΣΔ που αχρηστεύει το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο Ρίμπερντροπ-Μολότωφ, εξωθεί τα αντιστασιακά κινήματα προς τα αριστερά. Έτσι άλλωστε τα μικρά ή και διαλυμένα κομμουνιστικά κόμματα στις αρχές του πολέμου –π.χ. το παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας το 1939 δεν έχει παραπάνω από 850 μέλη– μέσα στην αντιστασιακή πάλη αποκτούν τεράστια κοινωνική ακρόαση, και μάλιστα κερδίζουν σημαντικότατα ερείσματα μέσα στις εργατικές και αγροτικές μάζες. Η αντίσταση τροφοδοτεί τα κομμουνιστικά κόμματα και τα κομμουνιστικά κόμματα τροφοδοτούν την αντίσταση. Η αντίσταση προς το τέλος του πολέμου αποκτά ταξικο-λαϊκά χαρακτηριστικά.

Ως εκ τούτου, σε όλες τις χώρες δύο γενικά ρεύματα διαγωνίζονται και συχνά συγκρούονται στο πλαίσιο των αντιστασιακών κινημάτων: το ένα κομμουνιστικής και φιλοσοβιετικής προοπτικής, το άλλο αστικοδημοκρατικής φιλοβρετανικής. Το ένα θα μετατρέψει κατά και μετά τον πόλεμο τα κομμουνιστικά κόμματα σε γιγαντιαία μαζικά κόμματα (Ιταλία, Γαλλία, Ελλάδα, Τσεχοσλοβακία, Γιουγκοσλαβία), το άλλο, στη Δυτική Ευρώπη θα ενισχύσει και θα ενδυναμώσει τις αστικοφιλελεύθερες, τις σοσιαλδημοκρατικές και τις χριστιανοδημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις.

Αυτή η διάσταση των αντιστασιακών δυνάμεων, ενώ ενυπάρχει κατά τη διάρκεια του πολέμου, πολώνεται σε πλήρη αντιπαλότητα ιδίως με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου και θα «χρωματίσει» τις τρεις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες της ευρωπαϊκής πολιτικής ζωής. Και θα χρειαστεί η φθορά των κομμουνιστικών κομμάτων και της ιδεολογίας του αντιφασισμού κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 70 και 80 για να αποδυναμωθούν τα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κινήματα, μια φθορά που θα φθάσει στην πλήρη κατάρρευσή τους μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Ο αντιφασισμός είναι χαμένος πολύ μακριά μέσα στο χρόνο ώστε να τα ανατροφοδοτήσει. Ο αντιφασισμός και το πνεύμα της αντιφασιστικής αντίστασης έχουν εξαντλήσει την προωθητική τους δύναμη.

Σε τούτη τη σύντομη και αναγκαστικά σχηματική σκιαγράφηση του αντιστασιακού φαινομένου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο –που αφήνει απ’ έξω γεγονότα, ηρωισμούς, θυσίες, συγκρούσεις ενίοτε μέχρις εμφύλιου σπαραγμού, δημιουργίες, πολιτιστικές ανθοφορίες αλλά και αναχρονισμούς– θα ήθελα να επισημάνω ένα ακόμη στοιχείο που η αντιστασιακή δράση των ευρωπαϊκών λαών ανέδειξε: τον αντιφασιστικό ευρωπαϊκό λαό, τη βάση για μια άλλου τύπου Ευρωπαϊκή Ένωση: οι camarades, οι tavarits, οι compagnioni, οι comerades, οι drouzi, οι σύντροφοι και συναγωνιστές πάλεψαν και ανταμώθηκαν πάνω από τις πολιτιστικές, θρησκευτικές, εθνικές διαφορές. Ήταν μια κοινότητα. Ήταν. Αλλά χάθηκε.

 

 

 

 

Πολυτεχνείο 1980.Η Ματωμένη Κυριακή τών »Αδειων Παπουτσιών».

 

531146_555891884437658_1890606786_n

Γράφτηκε στις 16 Νοεμβρίου 2011  

Κυριακή 16/11/1980..

Η Κυβέρνηση τού δήθεν »ευπατρίδη» Ράλλη,παντελώς αμερικανόδουλη,απαγορεύει ρητά νά φτάσει η Πορεία τού Πολυτεχνείου στήν Αμερικανικη Πρεσβεία και η πλειοψηφια τής ΕΦΕΕ ,μετά απο παλινωδίες συναινεί στό νά κινηθεί η πορεία μέχρις το Συνταγμα..Η τοτε Δεξιά ειχε υποστει μιά μεγάλη ήττα εναν χρονο πριν απο την απόσυρση τού Ν.815 και τις καταλήψεις απο το μαζικο κινημα των φοιτητών και είχε σκληρύνει πολύ την στάση της..

Μεταξύ Β.Σοφίας και Αμαλίας ειναι οι δρομοι κλειστοί απο χιλιάδες Αστυνομικούς,ΜΑΤ ,αλλά ακόμα και απο »Αύρες».

Η Μειοψηφια τής ΕΦΕΕ και συνολικά οργανώσεις τής εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς,αλλά και τής ΕΚΟΝ-Ρήγας Φεραίος,τών αυτόνομων συσπειρώσεων και της Β.Πανελλαδικής και ενώ ο κύριος όγκος τής πορείας έχει σταματήσει στο Συνταγμα,παραμένουν στίς θέσεις τους φωνάζοντας συνθήματα εναντίον τού Αμερικανικού Ιμπεριαλισμού,εναντίον τής Κυβέρνησης Ράλλη και τού ΝΑΤΟ..

Το πρώτο μπλοκ που βρισκεται ακριβώς απέναντι απο τον »Αγνωστο Στρατιώτη»,καί  αποτελείται κυρίως  απο χιλιάδες μέλη της εξωκοινοβουλευτική αριστεράς έχει ακριβώς πίσω του το μπλόκ τών Ρηγάδων τής εποχής..

Πρέπει νάταν πλέον 9 το βράδυ,όταν οι διαπραγματεύσεις μέ την Αστυνομια και τον Εισαγγελέας,γιά να επιτραπεί η συνέχιση τής πορείας προς την Αμερικανικη Πρεσβεια ,οχι μονον αποτυγχάνουν ,αλλά την ιδια στιγμή αρχίζει μιά από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις Καταστολής,που γνώρισε ποτέ η Μεταπολίτευση και οι παλιοτεροι την σύγκριναν μέ τά »Ιουλιανά»..

Τα τότε ΜΑΤ αρχίζουν νά χτυπάνε με τρομακτική βία,κυριολεκτικά σαν κτήνη ,οι Αυρες κινούνται εναντιον των διαδηλωτών και η ατμόσφαιρα γινεται πνιηγρή απο τα δακρυγόνα… Continue reading «Πολυτεχνείο 1980.Η Ματωμένη Κυριακή τών »Αδειων Παπουτσιών».»